Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy
Od 8 lipca 2026 roku obowiązują nowe przepisy wzmacniające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Celem zmian jest skuteczniejsze przeciwdziałanie zastępowaniu umów o pracę umowami cywilnoprawnymi lub kontraktami B2B w sytuacjach, gdy faktycznie wykonywana praca ma wszystkie cechy stosunku pracy.
NSZZ „Solidarność” od wielu lat konsekwentnie wskazuje, że pracownik wykonujący pracę
w warunkach właściwych dla stosunku pracy powinien być zatrudniony na podstawie umowy
o pracę. Nadużywanie umów cywilnoprawnych oraz fikcyjnego samozatrudnienia prowadziło do pozbawiania pracowników podstawowych praw wynikających z Kodeksu pracy, osłabiało system ubezpieczeń społecznych i tworzyło nieuczciwą konkurencję wobec pracodawców przestrzegających prawa.
Wejście w życie nowych przepisów oznacza, że Państwowa Inspekcja Pracy otrzymała narzędzia pozwalające skuteczniej reagować na przypadki obchodzenia prawa.
Dotychczas inspektor pracy mógł jedynie skierować sprawę do sądu pracy lub przystąpić do postępowania wszczętego przez pracownika. W praktyce oznaczało to często wieloletnie procesy, na które wiele osób nie decydowało się z obawy przed utratą zatrudnienia.
Od 8 lipca 2026 roku, jeżeli podczas kontroli zostanie stwierdzone, że osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej lub kontraktu B2B wykonuje pracę w warunkach określonych w art. 22 Kodeksu pracy, okręgowy inspektor pracy może – po przeprowadzeniu ustawowej procedury – wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy.
W pierwszej kolejności inspektor wydaje polecenie usunięcia naruszeń, umożliwiając pracodawcy dobrowolne dostosowanie formy zatrudnienia do obowiązujących przepisów.
Dopiero w przypadku, kiedy polecenie nie zostanie wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.
Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia. Co ważne, w przypadku odwołania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia. Zapewni to ochronę przez zwolnieniem lub rozwiązaniem umowy w trakcie postępowania przed sądem.
Inspektor pracy będzie oceniał przede wszystkim sposób wykonywania pracy. Przepisy Kodeksu pracy jasno wskazują, że nie wolno zastępować umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, jeżeli pomiędzy pracodawcą i pracownikiem zachodzi stosunek pracy (artykuł 22 Kodeksu pracy). Zawarcie umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy B2B lub innej w sytuacji, gdy powinna być zawarta umowa o pracę nie tylko narusza przepisy, ale również pozbawia pracowników wielu praw.
Nowelizacja nie zakazuje zawierania umów cywilnoprawnych ani prowadzenia działalności gospodarczej w formule B2B. Nadal będą one w pełni dopuszczalne, jeżeli odpowiadają rzeczywistemu charakterowi współpracy. Natomiast zawarcie innej umowy zamiast umowy
o pracę może skutkować jej zakwestionowaniem przez Państwową Inspekcję Pracy, a następnie przekształceniem w umowę o pracę. A pracodawca, który mimo istnienia stosunku pracy podpisał umowę cywilnoprawną, może zostać ukarany grzywną do 60 tysięcy złotych.
Pracodawca, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, nie podlega odpowiedzialności wykroczeniowej
z tytułu zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną.
Ustawa wzmacnia współpracę Państwowej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie wymiany informacji i działań analitycznych. Oznacza to przejście do modelu, w którym dane dotyczące zatrudnienia będą analizowane
w sposób skoordynowany i systemowy. Zmiany mają usprawnić kontrole oraz ułatwić wykrywanie przypadków obchodzenia przepisów prawa pracy. Dla pracowników nowe przepisy oznaczają przede wszystkim większą ochronę przed pozornym zatrudnieniem na podstawie umów cywilnoprawnych. NSZZ „Solidarność” będzie monitorować funkcjonowanie nowych przepisów, wspierać pracowników w dochodzeniu należnych im praw oraz reagować na wszelkie próby obchodzenia prawa pracy. Każdy pracownik wykonujący obowiązki w warunkach właściwych dla stosunku pracy powinien mieć zapewnioną ochronę wynikającą z Kodeksu pracy. Wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy stanowi istotny krok w tym kierunku.
